Kandydoza – jak diagnozować i zwalczać?

Nazwą kandydoza określa się schorzenia wywoływane przez grzyby drożdżopodobne z rodzaju Candida. Warto wiedzieć, że kandydoza może dotyczyć różnych części organizmu oraz może mieć zróżnicowany przebieg w zależności od zjadliwości patogenu, zainfekowanej powierzchni i stanu zdrowia pacjenta. Jednocześnie niektóre gatunki z rodzaju Candida w niewielkich ilościach są obecne w mikrobiocie układu pokarmowego lub na skórze u większości osób i nie jest to problem kliniczny. Żeby dowiedzieć się więcej o rodzajach i objawach kandydozy, ich diagnostyce oraz leczeniu zapraszamy do zapoznania się z artykułem.

1. Kandydoza – co to takiego i jak często występuje?
2. Postacie kliniczne i objawy kandydozy
3. Jakie badania diagnostyczne wykonać w kierunku kandydozy?
4. Leczenie kandydozy – farmakoterapia
5. Terapie wspomagające leczenie i domowe sposoby na kandydozę
6. Profilaktyka nawrotów grzybicy
7. Checklista profilaktyki przeciwgrzybiczej
   

Kandydoza – co to takiego i jak często występuje?

Kandydoza nazywana jest też grzybicą lub drożdżycą, ponieważ wywołują ją patogenne gatunki grzybów drożdzopodobnych z rodzaju Candida. Najczęściej kandydoza jest spowodowana przez Candida albicans, ale są też inne gatunki, które uznaje się za patogenne dla człowieka, np. między innymi C. glabrata, C. tropicalis, C. parapsilosis i C. krusei. Warto pamiętać, że sama obecność tych gatunków nie jest wyznacznikiem choroby, bo drożdżaki te są zaliczane do komensali, czyli grzybów, które naturalnie występują w jamie ustnej, przewodzie pokarmowym, kale, pochwie oraz na skórze. Dlatego samo stwierdzenie obecności grzybów nie jest podstawą leczenia i jest powszechne w populacji europejskiej [1,2]. Mechanizmy kontrolujące ich liczebność w jelitach są zbliżone do tych, które regulują populację potencjalnie patogennych bakterii i są zależne od działania mikrobioty oraz układu odpornościowego [1, 3].

Definicja kandydozy i jej znaczenie kliniczne

W ostatnich latach patogenne drożdżaki uznaje się za znaczące zagrożenie kliniczne, co może być związane z powszechnym stosowaniem antybiotyków i leków immunosupresyjnych [1].

Rodzaje kandydozy: powierzchowne vs. inwazyjne

Drożdżaki mogą wywoływać zarówno kandydozy powierzchniowe skóry i błon śluzowych, jak i bardziej inwazyjne ciężkie zakażenia. Czynniki wirulencji i ryzyka tych zakażeń różnią się znacząco, więc rzadko kandydozy powierzchowne skóry i błon śluzowych, nawet w układzie pokarmowym, prowadzą do zakażeń inwazyjnych ogólnoustrojowych [1]. Charakterystykę różnych postaci kandydoz powierzchniowych znajdziesz w dalszej części artykułu. Natomiast ciężkie kandydozy występują rzadziej i są powiązane ze szczególnymi czynnikami ryzyka, jak:

• stosowanie leków immunosupresyjnych,
• antybiotykoterapie o szerokim spektrum działania,
• wykorzystanie cewników wewnątrznaczyniowych,
• wszczepienia protez z tworzyw sztucznych,
• niedawno przebyty przeszczep narządowy oraz poważne zabiegi chirurgiczne jamy brzusznej.

Ponadto częściej inwazyjną kandydozę obserwuje się u pacjentów z chorobami nowotworowymi, AIDS, ciężkimi oparzeniami lub ostrymi zapaleniami trzustki [1, 4, 5]. W doniesieniach naukowych o poważnych i trudnych w leczeniu kandydozach szpitalnych można znaleźć informacje o zakażeniach Candida auris. Gatunek ten często wykazuje oporność na wiele leków przeciwgrzybiczych i łatwo rozprzestrzenia się w placówkach ochrony zdrowia. Zakażenia dotyczące Candida auris mogą prowadzić m.in. do zakażeń krwi u osób z obniżoną odpornością lub długotrwale hospitalizowanych. Jednak w Polsce jest to bardzo rzadki problem [6].

Epidemiologia zakażeń Candida spp.

Pomimo że grzyby drożdżopodobne Candida występują powszechnie w środowisku, większość zakażeń pochodzi ze skóry lub wnętrza organizmu, często z przewodu pokarmowego. Do zakażenia może też dojść poprzez kontakt ze szczepami obecnymi w środowisku szpitalnym lub pochodzącymi od innych ludzi. Obserwuje się wzrost liczby kandydoz uogólnionych (inwazyjnych), związanych ze stosowaniem cewników wewnątrznaczyniowych, dotyczy to głównie pacjentów z bardzo obniżoną odpornością [2]. W Stanach Zjednoczonych kandydemia w ciężkiej kandydozie jest czwartą przyczyną zakażeń krwi nabytych w szpitalach i charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, sięgającą 25% [3, 4]. W przypadku powierzchniowych zakażeń skóry i śluzówek, Candida albicans pozostaje najczęściej występującym u człowieka patogenem grzybiczym [1].

Postacie kliniczne i objawy kandydozy

Kandydoza jamy ustnej

Kandydoza jamy ustnej to grzybicze zakażenie błony śluzowej ust i języka wywoływane przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans. Jako oportunistyczny grzyb obecny w fizjologicznej mikrobiocie człowieka, w warunkach osłabienia odporności, zaburzeń mikrobioty lub innych czynników ryzyka, może nadmiernie wzrastać i ujawnić się klinicznie. Objawy kandydozy obejmują białe lub kremowe naloty na błonie śluzowej, pieczenie i dyskomfort. Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i badaniu mykologicznym (posiew w kierunku grzybów), w tym przypadku z wymazu [1,7]. Kandydoza jamy ustnej stanowi jedną z głównych patologii i przyczyn zmian infekcyjnych. Stwierdza się ją u około 15-20% pacjentów zgłaszających problemy z w obrębie śluzówek i języka [7].

Kandydoza przewodu pokarmowego

Kandydoza przewodu pokarmowego to stan nadmiernego wzrostu Candida spp. w układzie pokarmowym. Obecność Candida w jelicie jest zjawiskiem normalnym, jednak w warunkach zaburzonej odporności, podczas leczenia immunosupresyjnego (np. w chorobach autoimmunizacyjnych) lub w zaburzeniach mikrobioty jelitowej (np. po antybiotykoterapii), może dochodzić do przerostu Candida i objawowej infekcji. W rzadkich przypadkach kandydoza przewodu pokarmowego może być źródłem zakażeń układowych.

Objawami przerostu Candida w jelitach są:

• bóle brzucha, wzdęcia, gazy,
• nudności,
• biegunki lub naprzemiennie biegunki i zaparcia,
• śluz lub krew w stolcu,
• osłabienie,
• zmiany apetytu (np. zwiększona ochota na cukier) [1, 3, 8].

Kandydoza pochwy i sromu

Kandydoza pochwy i sromu to lokalne zakażenie dolnego odcinka układu płciowego u kobiet. Jest ono głównie spowodowane nadmiernym namnażaniem gatunku Candida albicans, odpowiadającym za 85–90% przypadków grzybicy pochwy i sromu [9]. Jest to druga najczęstsza przyczyna zapalenia pochwy po waginozie bakteryjnej. Przerost Candida i choroba objawia się uporczywym świądem, pieczeniem oraz białym, serowatymi upławami. Jest diagnozowana klinicznie lub mikrobiologicznie. Nadmierny rozrost grzybów w obrębie pochwy i sromu może być związany ze zmianami hormonalnymi, antybiotykoterapią lub zaburzeniami mikrobioty [9].

Kandydoza skóry i paznokci

Kandydoza skóry i paznokci to powierzchowne grzybicze zakażenia skóry lub otaczających struktur, wywołane głównie przez grzyby z rodzaju Candida spp. Infekcje skóry pojawiają się najczęściej w ciepłych, wilgotnych fałdach skóry, prowadząc do zaczerwienienia, swędzenia i zmian zapalnych. Zakażenia paznokci mogą manifestować się przebarwieniem, zgrubieniem i deformacją płytki paznokciowej w wyniku przerostu drożdżaków w obrębie wałów paznokciowych [10].

Jakie badania diagnostyczne wykonać w kierunku kandydozy?

Z racji tego, że kandydoza może atakować różne śluzówki, skórę, a nawet organy całego organizmu, dlatego trudno wskazać jeden najlepszy test na Candida. Dobór metody diagnostycznej zależy od lokalizacji zakażenia i objawów. W przypadku łatwo dostępnych powierzchni skóry i śluzówek, najczęściej stosowane są wymazy i posiewy mykologiczne. Przy charakterystycznych objawach i typowym przebiegu, lekarz może podjąć decyzję o leczeniu bez wykonania badań mykologicznych. Jednak w przypadku nawrotów, warto skorzystać z odpowiedniej diagnostyki oraz o ile to możliwe, wykonać antybiogram (oznaczenie lekowrażliwości) [11, 12].

Mikroskopia bezpośrednia, testy serologiczne z krwi i genetyczne

Mikroskopia bezpośrednia polega na obserwacji materiału diagnostycznego pod mikroskopem świetlnym i ma na celu potwierdzenie obecności i/lub identyfikację patogenu. Podobny cel mają testy serologiczne z krwi (potwierdzają, że organizm miał kontakt z patogenem) oraz genetyczne (sprawdzają obecność materiału genetycznego). W przypadku grzybów oportunistycznych, które mogą być obecne, a nie powodują objawów, a do nich należy większość gatunków Candida, w tym Candida albicans taka diagnostyka niewiele wnosi. W przypadku diagnostyki kandydozy przydatne są mikrobiologiczne analizy ilościowe i półilościowe, czyli tzw. posiewy.

Posiew – hodowla mikrobiologiczna (wymazy, badanie kału)

Posiewy mikrobiologiczne są niezwykle przydatne w diagnostyce kandydoz. Mogą to być posiewy półilościowe i ilościowe, które oprócz identyfikacji grzyba, określają jego ilość lub przedział ilości. W przypadku metod hodowlanych istnieje też możliwość wykonywania oznaczenia lekooporności, co jest pomocne w razie potrzeby leczenia [11, 12].

1. Posiewy w kierunku grzybicy skóry, błon śluzowych, paznokci dostępne w Instytucie Mikroekologii:

• Zmiany na skórze i błonach śluzowych
  • Badanie mykologiczne zmian skórnych – ocenia obecność grzybów drożdżopodobnych, w tym Candida, pleśniowych, dermatofitów na skórze i błonach śluzowych, w przypadku występujących zmian.
  • Posiew półilościowy – ocenia obecność grzybów drożdżopodobnych, w tym Candida, a także bakterii na skórze i błonach śluzowych, w przypadku występujących zmian.
• Grzybica paznokci stóp lub rąk – badanie PediMyk

W Instytucie Mikroekologii wykonujemy wyłącznie posiew z identyfikacją mikroorganizmów. W naszym laboratorium nie ma możliwości uzyskania wyniku lekowrażliwości (antybiogramu).

2. Posiewy ilościowe z kału wykonuje się przy podejrzeniu zaburzeń mikrobioty jelitowej (dysbiozy) i przerostów grzybiczych w jelitach, czyli tzw. kandydozy przewodu pokarmowego. Dzięki identyfikacji gatunku i analizie ilościowej bądź półilościowej można rozpoznać skalę problemu. W Instytucie Mikroekologii można wykonać zarówno posiew ilościowy, jak i półilościowy grzybów w kale. Zapewniamy także kompleksową analizę mikrobioty jelitowej, czyli jednoczesne badanie bakterii i grzybów, z uwzględnieniem ilościowej oceny:

• Drożdżaków i drożdży: Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida tropicalis, Candida parapsilosis, Candida lusitaniae, Canadida dublinensis, Candida famata, Candida kefyr, Geotrichum candidum, Saccharomyces cerevisiae
• Pleśni: Aspergillus, Penicyllium spp., Fusarium spp., Mucor spp., Rhizopus spp., Alternaria spp., Cladosporium spp.
• A także innych grzybów, indywidualnych dla badanej osoby

Badanie Mikrobiota jelit (panele Basic, Pro, Complete, Plus) to jednak znacznie więcej niż posiew ilościowy grzybów i bakterii w kale. W ramach badania Mikrobiota jelit zapewniamy także dokładny opis i interpretację stanu mikrobioty oraz zalecenia celowanej probiotykoterapii, dopasowanej przez naszych specjalistów do indywidualnych potrzeb organizmu.

Badania obrazowe i endoskopowe w kandydozie inwazyjnej

W przypadku występowania objawów ogólnoustrojowych lub podejrzenia ognisk wewnętrznych kandydozy, lekarze zalecają badania obrazowe lub endoskopowe. Konsultacja z lekarzem, wczesna i dokładna diagnostyka, prawidłowa identyfikacja patogenu oraz oznaczenie jego wrażliwości na leki są czynnikami decydującymi o wdrożeniu właściwej terapii, co w przypadku kandydoz głębokich ma kluczowe znaczenie dla przeżycia pacjentów.

Leczenie kandydozy – farmakoterapia

Leki miejscowe w grzybicy (nystatyna, klotrimazol)

W przypadku powierzchniowych zakażeń, które występują na skórze, paznokciach i śluzówkach, najczęściej stosuje się leczenie miejscowe lekami w maści lub roztworze.

Badania pokazują, że leki przeciwgrzybicze: klotrimazol, nystatyna i mikonazol, stosowane miejscowo, wykazują podobną skuteczność, z odsetkiem całkowitego wyleczenia wynoszącym od 73% do nawet 100% u niemowląt, dzieci, młodzieży, dorosłych i osób w starszym wieku. W badaniach, monoterapia była równie skuteczna jak leczenie skojarzone, obejmujące lek przeciwgrzybiczy, przeciwbakteryjny oraz miejscowy kortykosteroid [10].

H3 Leki doustne w leczeniu kandydozy

Wielu pacjentów obawia się nadmiaru grzybów Candida w obrębie przewodu pokarmowego, ale niewielkie przerosty można ograniczyć w naturalny sposób. Jest to możliwe dzięki zmianom w diecie oraz wsparciu mikrobioty jelitowej odpowiednimi probiotykami – więcej na ten temat przeczytasz poniżej. W przypadku objawowych, silnych przerostów grzybów w jelitach oraz inwazyjnych i ciężkich zakażeń grzybiczych, może być zastosowane leczenie doustne, prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza rodzinnego lub innego specjalisty. W leczeniu ogólnoustrojowym często zastosowanie ma flukonazol lub itrakonazol [10]. Leki te powinny być stosowane wyłącznie na podstawie recepty wystawionej przez lekarza prowadzącego i nie należy ich stosować bez porozumienia z lekarzem.

Echinokandyny i amfoterycyna B w postaciach inwazyjnych

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Mikrobiologii Klinicznej i Chorób Zakaźnych (ang. European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases – ESCMID) oraz Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych (ang. Infectious Diseases Society of America – IDSA) zalecają określony schemat leczenia:

• rozpoczęcie leczenia inwazyjnych zakażeń Candida od echinokandyn,
• modyfikacja terapii na podstawie wyników identyfikacji gatunku i lekooporności,
• unikanie flukonazolu w leczeniu Candida auris, o ile nie potwierdzono wrażliwości,
• stosowanie amfoterycyny B jako terapii alternatywnej lub ratunkowej. Natomiast takie leczenie jest prowadzone tylko i wyłącznie w warunkach szpitalnych [10].

Terapie wspomagające, naturalne i domowe sposoby na grzybicę

Rola probiotyków w odbudowie mikrobioty jelitowej

Jak już wspomniano, grzyby z rodzaju Candida, w tym C. albicans są naturalnym elementem mikrobioty człowieka, jednak zaburzenia jej równowagi tzw. dysbioza jelitowa i osłabienie odporności, sprzyjają ich nadmiernemu rozrostowi. W takich sytuacjach pomocne może być zastosowanie probiotyków. Probiotykoterapia odpowiednich szczepów probiotycznych może wspierać profilaktykę, leczenie oraz unikanie nawrotów kandydozy. W badaniach naukowych najczęściej wskazywane są szczepy z rodzajów Lactobacillus, Bifidobacterium lub Saccharomyces boulardii. Do ich funkcji należą:

• hamowanie wzrostu Candida albicans,
• konkurowanie z patogenami o miejsce adhezji do nabłonka,
• wzmacnianie bariery jelitowej i ograniczanie przenikania toksyn do krwi
• wspieranie funkcjonowania układu immunologicznego, czyli odporności [13].

Wykazano również, że probiotyczne bakterie Lactobacillus acidophilus i Lactobacillus casei chronią przed kandydozą układową u myszy [14, 15]. Ponadto, produkowane przez bakterie krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak kwas octowy, propionowy i masłowy, mogą hamować wzrost Candida albicans w różnych miejscach organizmu [16]. Co więcej, probiotyczne drożdże, takie jak Saccharomyces boulardii, mogą zwiększać przeżywalność bakterii probiotycznych, prowadząc do efektu synergistycznego. Należy również podkreślić, że drożdże probiotyczne wytwarzają białka zwalczające choroby, w tym mykocyny, działające przeciwko oportunistycznym drożdżakom, takim jak Candida spp. [15].

W celu dopasowania probiotyków odpowiednio do potrzeb organizmu, można wykonać badanie mikrobioty jelitowej z kału w Instytucie Mikroekologii, które zapewnia kompleksową ocenę zarówno grzybów, jak i bakterii oraz zapewnia zindywidualizowane do wyniku i stanu zdrowia zalecenia probiotykoterapii. Co ważne dla wielu osób, specjaliści z Instytutu Mikroekologii udzielają wsparcia w zrozumieniu wyników i wprowadzeniu otrzymanych zaleceń, w ramach bezpłatnych konsultacji telefonicznych, które odbywają się w określonych dniach i godzinach – sprawdź.

Dieta przeciwgrzybicza

Struktura i aktywność grzybów w przewodzie pokarmowym, czyli jelitowego mykobiomu, mogą ulegać zmianom pod wpływem diety. W badaniach obserwowano większą liczebność Candida po spożyciu węglowodanów, szczególnie prostych [14, 17]. Pomimo tego, nadal brak jest wytycznych opartych na dowodach naukowych, które wspierałyby tzw. dietę anty-Candida. Wykazano jednak, że liczebność Candida ujemnie koreluje z dietą bogatą w aminokwasy, kwasy tłuszczowe i białko [16]. Ponadto odnotowano zmniejszenie liczby gatunków Candida w przewodzie pokarmowym po spożyciu pistacji i migdałów [15]. Obiecującą aktywność przeciwko Candida in vitro wykazano także w przypadku resweratrolu [18], ekstraktów z gorzknika kanadyjskiego (Hydrastis canadensis L.) [19], laktoferyny (zarówno in vivo, jak i in vitro) pochodzenia bydlęcego i ludzkiego [20], nierafinowanego oleju kokosowego [21] oraz termicznie przetworzonych ekstraktów czosnku [22]. Jeśli poszukujesz diety przeciwgrzybiczej, dopasowanej do Twoich potrzeb, możesz skorzystać ze wsparcia naszych dietetyków klinicznych.

Prawidłowa higiena skóry i błon śluzowych

Odpowiednia higiena odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu nawrotom zakażeń drożdżakowych. Zarówno nadmierna, jak i niewystarczająca higiena, mogą sprzyjać rozwojowi kandydozy. W ramach profilaktyki różnych zakażeń grzybiczych zaleca się codzienną, delikatną pielęgnację skóry i błon śluzowych, stosowanie łagodnych środków myjących o odpowiednim pH oraz ograniczenie stosowania preparatów drażniących i perfumowanych. Osoby stosujące protezy zębowe są bardziej narażone na zakażenia, dlatego powinny przykładać szczególną uwagę do higieny jamy ustnej i samej protezy.

W przypadku skóry i paznokci, istotne jest dokładne osuszanie fałdów skórnych i miejsc narażonych na wilgoć. Jeżeli problem dotyczy stóp, warto też stosować odpowiednią pielęgnację, nie przegrzewać stóp oraz nosić naturalne obuwie i skarpetki. W przypadku nadkażeń zmian skórnych, np. odparzeń pieluszkowych czy ran, warto wietrzyć i osuszać te części. Z kolei w sytuacji grzybicy pochwy, ważne jest wspieranie mikrobioty pochwy, czyli stosowanie probiotyków dopochwowych, dbanie o odporność, delikatną pielęgnację, ale też unikanie ciasnej, nieprzewiewnej odzieży oraz bielizny z tworzyw sztucznych.

Profilaktyka nawrotów kandydozy

Unikanie długotrwałej antybiotykoterapii

Antybiotyki, szczególnie o szerokim spektrum działania, zaburzają mikrobiotę jelit. Może to niekorzystnie wpływać na odporność na infekcje i sprzyja przerostom patogenów oportunistycznych, w tym np. grzybów Candida albicans, czy bakterii Clostridioides difficile [1]. Jest to konsekwencją zmniejszenia liczby bakterii ochronnych i immunostymulujących na skutek antybiotykoterapii. Bakterie te konkurują w jelitach o przestrzeń do życia z grzybami z rodzaju Candida, dlatego ich niedobór sprzyja rozwojowi grzybicy.

W profilaktyce nawrotów kandydozy zaleca się:

• stosowanie antybiotyków tylko i wyłącznie w uzasadnionych wskazaniach medycznych,
• wybór antybiotyków o możliwie wąskim spektrum działania,
• ograniczenie czasu trwania antybiotykoterapii do niezbędnego minimum,
• jednoczesnego stosowania probiotyków w celu odbudowy mikrobioty.

Ponadto, jeżeli nie możemy uniknąć antybiotykoterapii, warto stosować probiotyk w trakcie leczenia, po zakończonej kuracji, aby odbudować mikrobiotę jelitową i zadbać o odporność.

Kontrola chorób współistniejących (np. cukrzycy)

Choroby przewlekłe, zwłaszcza cukrzyca, istotnie zwiększają ryzyko nawrotów kandydozy. Podwyższony poziom glukozy we krwi oraz w wydzielinach sprzyja rozwojowi grzybów i osłabia mechanizmy odpornościowe, gojenie się ran oraz spowalnia leczenie infekcji. Profilaktyka obejmuje utrzymanie prawidłowej kontroli glikemii, regularne monitorowanie poziomu cukru we krwi, stosowanie się do zaleceń dietetycznych i farmakologicznych, a także odpowiednie leczenie innych schorzeń obniżających odporność organizmu.

Badanie i równowaga mikrobioty jelit

Jak już wspomniano badanie mikrobioty jelit i probiotykoterapia mogą stanowić profilaktykę kandydoz i ich nawrotów. Mogą też działać leczniczo przy niewielkich przerostach Candida, szczególnie jeżeli stosowanie probiotyków jest połączone z dietą przeciwgrzybiczą.

Checklista profilaktyki przeciwgrzybiczej (Candida)

Codzienne nawyki

☐ Dbaj o higienę skóry i błon śluzowych (bez nadmiernego „wyjaławiania”)

☐ Dokładnie osuszaj fałdy skórne i miejsca narażone na wilgoć

☐ Noś przewiewną odzież i bieliznę z naturalnych materiałów

☐ Unikaj długotrwałej wilgoci (np. mokre ubrania, przegrzewanie stóp)

Mikrobiota i odporność

☐ Stosuj probiotyki w trakcie i po antybiotykoterapii

☐ Rozważ badanie mikrobioty jelit przy nawracających dolegliwościach

☐ Wzmacniaj odporność (sen, redukcja stresu, zbilansowana dieta)

Antybiotyki i leki

☐ Przyjmuj antybiotyki tylko z wyraźnych wskazań medycznych

☐ Preferuj antybiotyki o wąskim spektrum, jeśli to możliwe

☐ Nie stosuj leków przeciwgrzybiczych „profilaktycznie” bez zaleceń lekarza

Dieta

☐ Ogranicz nadmiar cukrów prostych i wysoko przetworzonej żywności

☐ Dbaj o odpowiednią podaż białka, zdrowych tłuszczów i błonnika

☐ Wspieraj mikrobiotę dietą różnorodną, bogatą w składniki odżywcze

Profilaktyka nawrotów

☐ Kontroluj choroby przewlekłe (szczególnie cukrzycę)

☐ Odbudowuj mikrobiotę po infekcjach i leczeniu farmakologicznym

☐ Przy nawrotach wykonaj diagnostykę zamiast leczyć „w ciemno”

Podsumowanie

Kandydoza nie jest chorobą wynikającą z samej obecności grzybów z rodzaju Candida, ponieważ drożdżaki te stanowią naturalny element mikrobioty człowieka. Problem pojawia się wtedy, gdy dojdzie do zaburzenia równowagi między mikrobiotą, układem odpornościowym a czynnikami środowiskowymi, co sprzyja nadmiernemu rozrostowi grzybów i wystąpieniu objawów klinicznych grzybicy. Kandydoza może przyjmować postać powierzchowną (skóra, błony śluzowe, przewód pokarmowy, pochwa) lub rzadziej – groźną dla życia postać inwazyjną. Kluczowe znaczenie w rozpoznaniu ma korelacja objawów z odpowiednią diagnostyką ilościową i identyfikacją gatunku grzybów w posiewie mikrobiologicznym, a leczenie powinno być dostosowane do lokalizacji i nasilenia zakażenia. Oprócz farmakoterapii istotną rolę odgrywają działania wspomagające: odbudowa mikrobioty, dieta, probiotykoterapia, higiena oraz profilaktyka nawrotów poprzez kontrolę czynników ryzyka.

Literatura

1. Rogalski, P. (2010). Kandydoza przewodu pokarmowego – fakty i mity. Gastroenterologia Kliniczna. Postępy i Standardy, 2(3), 87-97.
2. Edwards J.E. Jr. Candida species. W: Mandell G.L., Bennett J.E., Dolin R. (red.). Mandell, Bennett, & Dolin: principles and practice of infectious diseases, 6th ed. Elsevier Churchill Livingstone, Philadelphia 2005; 2939–2957.
3. Kennedy M.J., Volz P.A. Ecology of Candida albicans gut colonisation: inhibition of Candida adhesion, colonisation, and dissemination from the gastrointestinal tract by bacterial antagonism. Infect. Immun. 1985; 49: 654–663.
4. Vaquez J.A., Sobel J.D. Candidiasis. W: Desmukes W.E., Pappas P.G., Sobel J.D. (red.). Clinical mycology. Oxford University Press, New York 2003; 143–187.
5. Pappas P.G., Kauffman C.A., Andes D. i wsp. Clinical Practice Guidelines for the Management of Candidiasis: 2009 update by the Infectious Diseases Society of America. Infect. Diseases 2009; 48: 503–535.
6. Jeffery-Smith, A., Taori, S. K., Schelenz, S., Jeffery, K., Johnson, E. M., Borman, A., … & Brown, C. S. (2018). Candida auris: a review of the literature. Clinical microbiology reviews, 31(1), 10-1128.
7. Konopka T., Mendak M. (2004). Występowanie chorób błony śluzowej jamy ustnej u pajentów poradni specjalistycznej we Wrocławiu w latach 1992–2003.  Med. Probl, 41(4), 717-725.
8. Alonso-Monge, R., Gresnigt, M. S., Román, E., Hube, B., & Pla, J. (2021). Candida albicans colonization of the gastrointestinal tract: A double-edged sword. PLoS pathogens, 17(7), e1009710.
9. Lopez, J. E. M. (2015). Candidiasis (vulvovaginal). BMJ clinical evidence, 2015, 0815.
10. Taudorf, E. H., Jemec, G. B. E., Hay, R. J., & Saunte, D. M. L. (2019). Cutaneous candidiasis–an evidence‐based review of topical and systemic treatments to inform clinical practice. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 33(10), 1863-1873.
11. Mecler, I., & Nawrot, U. (2007). Diagnostyka laboratoryjna kandydozy—metody konwencjonalne. Medical Mycology/Mikologia, 14(4).
12. Hasse-Cieślińska, M. (2006). Diagnostyka i leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych. Przew Lek, 7, 109-20.
13. Jopkiewicz, S. (2017). Suplementacja wspomagająca profilaktykę i leczenie kandydozy. Hygeia Public Health, 52(2), 126-130.
14. Otašević, S., Momčilović, S., Petrović, M., Radulović, O., Stojanović, N. M., & Arsić-Arsenijević, V. (2018). The dietary modification and treatment of intestinal Candida overgrowth–a pilot study. Journal de Mycologie Médicale, 28(4), 623-627.
15. Suhr MJ, Hallen-Adams HE. The human gut mycobiome: pitfalls and potentials– a mycologist’s perspective. Mycologia 2015;107:1057–73.
16. Cottier F, Tan ASM, Xu X, Wang Y, Pavelka N. MIG1 Regulates Resistance of Candida albicans against the Fungistatic Effect of Weak Organic Acids. Eukaryotic Cell 2015;14:1054–61.
17. Sam, Q. H., Chang, M. W., & Chai, L. Y. A. (2017). The fungal mycobiome and its interaction with gut bacteria in the host. International journal of molecular sciences, 18(2), 330.
18. Okamoto-Shibayama K, Sato Y, Azuma T. Resveratrol impaired the morphological transition of Candida albicans under various hyphae-inducing conditions. J Microbiol Biotechn 2010;20:942–5.
19. Ettefagh KA, Burns JT, Junio HA, Kaatz GW, Cech NB. Goldenseal (Hydrastis canadensis L.) extracts synergistically enhance the antibacterial activity of berberine via efflux pump inhibition. Planta Med 2011;77:835–40.
20. Yamaguchi H, Abe S, Takakura N. Potential usefulness of bovine lactoferrin for adjunctive immunotherapy for mucosal Candida infections. Biometals 2004;17:245–8.
21. Ogbolu DO, Oni AA, Daini OA, Oloko AP. In vitro antimicrobial properties of coconut oil on Candida species in Ibadan, Nigeria. J Med Food 2007;10:384–7.
22. Chung I, Kwon SH, Shim ST, Kyung KH. Synergistic antiyeast activity of garlic oil and allyl alcohol derived from alliin in garlic. J Food Sci 2007;72:M437–40.